است كه از مشهورترين وانكهاى ارمنستان مىباشد . ه ، لينچ در جلد دوم تاريخ ارمنستان مىنويسد كه اين كليساى اسقف‌نشين را آق‌وانك مىنامند . 65 9 - قزل‌جامع - ( جامع بزرگ ) نام دو مسجد جامع و باشكوهى است كه در نيمهء دوم قرن ششم هجرى ، به همت زين الدين يوسف بن على كوچك حاكم اربيل ، ( برادر مظفر الدين گوگ بورى ) ، يكى در موصل و ديگرى در اربيل بنا گرديده است . قزل‌جامع موصل در كنار دجله در محلى به نام : « مقام خضر » بنا يافته و امروزه جامع الاحمر خوانده مىشود . بنا به نوشته دايرةالمعارف اسلامى چاپ استانبول ، در بين 27 مسجد موصل ، دو مسجد از همه برتر و باشكوه‌تر است ، يكى قزل‌جامع است و ديگرى جامع كبير سلطان سعيد نور الدين . 10 - قزل‌مسجد - قديمىترين مسجد بدليس ، « قزل‌مسجد » ناميده شده است . شرف‌نامه در اين‌باره مىنويسد : « در بدليس چهار جامع بزرگ است يكى از قديم الايام كليساى ارامنه بوده . در حينى كه لشكر اسلام را فتح شهر ميسر شد آن را مسجد نموده‌اند و به قزل‌مسجد مشهور است . و يكى ديگر از بناهاى سلاجقه است كه تاريخ آن را به خط كوفى نوشته‌اند و به جامع كهنه اشتهار دارد . و جامع ديگر امير شمس الدين والى آن جامع زاويه در جنب گوگ ميدان بنا كرده كه مسمى به شمسيه است . » 66 در كتابهاى جغرافيايى ايران ، آباديهاى متعددى به نامهاى : قزل‌حصار ، قزل‌بلاغ - ، قزل‌تپه ، قزل‌داش ، قزل‌داغ ، قزل‌رباط ، قزل‌سو ، قزل‌چشمه ، قزل‌دره ، قزل‌قلعه ، قزل‌قيه ، قزل‌كند و قزل‌گنبد ثبت شده است كه نظاير اين نامها را در منابع جغرافيايى مربوط به تركستان و آناطولى هم مىتوان ملاحظه كرد . ب - شخصيتهاى تاريخى : 1 - قزل ارسلان - اتابك خاموش معروف به قزل ارسلان نوهء ايلدگز . 2 - قزل ارسلان - برادر پهلوان . 3 - قزل - نام امير معروف ترك در قفقاز به سال 499 ه . ق . 4 - قزل - امير سلطان محمود سلجوقى در سال 523 ه . ق . 5 - قزل - نام امير غزان .